Answerman : วันๆ ของมิโกะเขาทำอะไรกัน ?

Share

Eric ถาม :

มีอนิเมะหลายต่อหลายเรี่องที่มี มิโกะ มาโผล่อยู่ อย่างที่ผมเพิ่งดูช่วงหลังนี่ก็แบบ คิเคียว จาก เทพอสูรจิ้งจอกเงิน, อาโอยามะ โมโตโกะ จาก Love Hinaแล้วก็ มิยามิซุ มิสึฮะ จากเรื่อง หลับตาฝันถึงชื่อเธอซึ่งตอนนี้ผมก็พอรู้ว่า มิโกะ เนี่ยเป็นส่วนหนึ่งในความเชื่อของทางชินโตซึ่งเป็นศาสนาประจำถิ่นที่คนส่วนมากในประเทศญี่ปุ่นนับถือ บทบาทของมิโกะในทางศาสนานั้นเป็นอย่างไรกันแน่ แล้วทำไมมิโกะถึงได้รับความนิยมในโลกอนิเมะนัก ?

 

Answerman ตอบ :

มิโกะในอนิเมะ มักจะถูกวาดภาพว่าเป็นผู้มีพลังพิเศษเสมอๆ

มิโกะ หรือสาวน้อยผู้ใส่ชุดฮากามะที่ช่วงเสื้อเป็นสีขาวและส่วนเอวลงไปเป็นสีแดง สามารถพบเจอตัวได้ตามวิหารชินโตขนาดใหญ่ในประเทศญี่ปุ่น ตามปกติแล้วมิโกะก็คือผู้ช่วย หรือ นักบวชขั้นยศระดับต่ำสุด  และในยุคปัจจุบันนี้ บทบาทของมิโกะก็มาพาดเกี่ยวกับเรื่องทางโลกมากยิ่งขึ้น พวกเธอทำหน้าที่ขายของที่ระลึก, คอยตอบคำถามผู้ที่มาเยี่ยมชมวิหาร, พวกเธออาจจะเข้าร่วมในพิธีการของศาสนาชินโตบ้าง อย่างเช่น งานแต่งงาน, งานศพ, งานเทศกาล, งาน Miyamairi(พิธีการของศาสนาชินโต ที่พ่อแม่ กับ ปู่ย่าตายาย จะพาเด็กชายวัย 31 วัน หรือเด็กหญิงวัย 33 วัน ไปวิหารเป็นครั้งแรกของชีวิต เพื่อทำพิธีขอพรกับเทพเจ้า ลักษณะพิธีคล้ายกับ ศีลจุ่มของศาสนาคริสต์) ฯลฯ ดังนั้นการเป็นมิโกะในยุคนี้ก็ไม่มีอะไรมากกว่านักเรียน นักศึกษา ที่มารับจ็อบพร้อมกับผ่านการฝึกฝนตามวิถีชินโตแบบพอเป็นพิธีเท่านั้น

นอกจากที่จะต้องเป็นเด็กสาววัยรุ่นแล้วมิโกะ ที่ปรากฎตัวในอนิเมะหรือการ์ตูนยังอิงภาพลักษณ์จากเหตุการณ์ที่อยู่ในประวัติศาสตร์มากกว่าเรื่องราวในปัจจุบัน ย้อนกลับไปเมื่อศตวรรษที่แล้ว มิโกะ ยังถูกนับถือในฐานะคนทรง ความจริงแล้วผู้ปกครองแผ่นดินญี่ปุ่นตามประวัติศาสตร์เท่าที่มีการจดบันทึกเอาไว้ก้คือ พระนางฮิมิโกะ ราชินี แห่งยามาไต (ญี่ปุ่นโบราณ) ที่ครองราชย์ตั้งแต่ราว ค.ศ. 189 – 248 ตามตำนานกล่าวว่าหลังจากเกิดความวุ่นวายและเหตุร้ายต่างๆ จากผู้ปกครองชายหลายต่อหลายคน ประชาชนในยามาไตได้ตัดสินใจแต่งตั้งสตรีเพศให้ขึ้นเก้าอี้ผู้นำแทน ซึ่งนั่นก็คือ พระนางฮิมิโกะ ที่ครองราชบังลังก์ด้วยตั้งแต่วัยเพียง 14 ชันษา

ที่มาภาพ : Wikimedia

กล่าวกันว่าพระนางฮิมิโกะเป็นผู้ชำนาญการใช้เวทมนตร์และใช้มันกับประชาชนของเธอ มีคนจำนวนไม่มากนักที่เคยพบพระนางตัวจริง เนื่องจากรอบตัวของพระองค์อาศัยอยู่เพียงแค่ภายในปราสาทที่ถูกรายล้อมไปด้วยข้ารับใช้หญิงนับพัน  และพระอนุชาของพระนางฮิมิโกะก็คอยช่วยเหลือในการปกครองประเทศของพระองค์ด้วย

ถึงแม้ว่าเรื่องราวของพระนางฮิมิโกะ  อาจจะไม่มีการจดบันทึกไว้ในฝั่งประเทศญี่ปุ่นเอง แต่ถ้าอ้างอิงเอกสารจากฝั่งประเทศจีนจะพบว่ามีการจดบันทึกไว้หลายจุดว่า พระนางฮิมิโกะ เป็นคนที่ปกครองประเทศในช่วงนั้น เนื่องจากญี่ปุ่นเองไม่ได้มีการจัดบันทึกประวัติศาสตร์เป็นลายลักษณ์อักษรจนเมื่อ 500 ปีที่ผ่านมา (และที่จดมาก็ยังมีอะไรคลุมเครืออยู่) ด้วยเหตุนี้จึงกลายเป็นว่าในท้องถิ่นญี่ปุ่นถือว่า พระนางฮิมิโกะ ไม่มีตัวตนไป อย่างไรก็ตามพื้นฐานของพิธีการและความเชื่อของศาสนารวมไปถึงเรื่องของ มิโกะ มีความเชื่อว่ามามีจุดกำเนิดมาจากพิธีกรรมของพระนางฮิมิโกะนี่เอง

มิโกะคนทรงตามประวัติศาสตร์นั้น ถ้าไม่ได้รับสืบทอดตำแหน่งต่อจากผู้เป็นแม่แล้วก็มักจะเป็นผู้ที่ถูกเลือกด้วยเหตุผลบางประการที่อาจจะเกิดจาก โรคประสาทฮิสทีเรีย, โรคลมชัก หรืออาการประสาทหลอน –  เพราะอาการป่วยเหล่านี้ในอดีตถูกเข้าใจว่าเป็น ภวังคจิต ในทางศาสนา เมื่อเด็กสาวเหล่านี้ถูกเลือกเป็นมิโกะ สาวแรกรุ่น พวกเธอก็จะต้องผ่านการฝึกฝนอย่างเขมงวด เพื่อที่จะสามารถควบคุม ‘ภวังคจิต’, ศึกษาเรื่องการสื่อสารกับดวงวิญญาณ, เรียนรู้ภาษาพิเศษ (สำหรับใช้ในการทำนาย) และพิธีการทางศาสนาแบบอื่นๆ ตามแต่ศาลเจ้า การฝึกฝนมิโกะจะกินเวลาราวสามถึงเจ็ดปี เมื่อผ่านช่วงฝึกฝนแล้วมิโกะคนนั้นถึงจะสามารถทำพิธีกรรมแรกรับ–พิธีดังกล่าว จะให้มิโกะรุ่นใหม่ที่เป็นสาวพรหมจรรย์ทำการสมรสมกับเทพที่เธอจะคอยรับใช้บูชา และกลายเป็นมิโกะเต็มตัวไปในที่สุด

สู้เขานะมิโกะวิถีเก่าในยุคปัจจุบัน

มิโกะ นั้นถูกเปลี่ยนแปลงวิถีการใช้ชีวิตไปตามยุคสมัย จากแรกเริ่มที่ถือว่าเกี่ยวดองกับชนชั้นปกครอง ก่อนจะถูกริดรอนตัวตนออกจากสังคมญี่ปุ่นทั้งฝั่งอำนาจด้านสังคมและอำนาจในเชิงธุรกิจ จนถึงจุดที่ประเทศญี่ปุ่นทำการแบนเรื่องคุณไสยทั้งหมดไปในช่วงยุคเมจิ (ช่วงปลายปี 1800 ต้นปี 1900)

มิโกะสมัยใหม่ที่เหลืออยู่ในปัจจุบันนี้ก็ยังมีการฝึกฝนอยู่บ้างแต่เป็นการฝึกฝนการอ่านบทสวดในการทำพิธีการหรือการเต้นรำตามงานสำคัญ (อย่างในเรื่อง หลับตาฝันถึงชื่อเธอ) เรื่องการใช้วิชาเวทหรือคุณไสยต่างๆ นั้นแทบไม่หลงเหลืออยู่แล้ว กระนั้นด้วยประวัติศาสตร์อันยาวนานของมิโกะที่เต็มไปด้วยความตระการตาและสีสันอันมากมาย จึงไม่แปลกเลยที่ตัวตนของมิโกะแบบดั้งเดิมจะคงอยู่ตามสื่อบันเทิงยุคใหม่ของญี่ปุ่นอยู่เป็นจำนวนมากเช่นนี้

 

เรียบเรียงจาก : Answerman – What Do Miko (Shrine Maiden) Actually Do?